Afganistan'daki Savaşın Kayıtları: Muazzam Gizli Dosya Sızması İşgalin Gerçek Yüzünü Ortaya Çıkardı

• Yüzlerce sivilin koalisyon askerleri tarafından öldürülmesi
• Liderleri "yakalamak veya öldürmek" için gizli birimler
• NATO'ya karşı Taliban bombalı saldırılarındaki artış

Savaş kayıtları koalisyon güçlerinin neden olduğu sivil ölümlerini, Taliban ve El Kaide liderlerini öldürmek için gösterilen gizli çabaları ve İran ile Pakistan'ın direnişçileri destekleme tartışmalarını ortaya çıkarıyor. Fotoğraf: Max Whittaker / Corbis 

ABD’ye ait çok sayıda gizli askeri dosya, Afganistan'da kaybedilmiş olan savaşın yıkıcı tablosunu açıkça gösteriyor. Dosyalar, koalisyon güçlerinin bildirilmemiş vakalarda öldürdükleri sivilleri, tırmanan Taliban saldırılarını ve NATO komutanlarının komşu İran ile Pakistan'ın direnişçileri desteklemelerinden korkularını ortaya çıkarıyor.

ABD askeri tarihinin en büyük sızmalarından olan ve 90.000 kaza ve istihbarat raporundan sağlanan bu bilgiler Wikileaks tarafından elde edilerek web sitesinde yayınlandı. Guardian, New York Times ve haftalık Alman dergisi Der Spiegel'e sunulan dosyalar, 320'den fazla İngiliz, 1000'den fazla Amerikan askerinin canına mal olan savaşın son altı yılına ait ayrıntılı bir döküm veriyor.

Bu yayın, Barack Obama'nın "arttırma" strajesinin başarısız olduğu kuşkularının arttığı ve koalisyon güçlerinin Cuma günü Kabil'in güneyinde tutsak alınan ABD denizci personeli aradığı zamana denk geldi.

Savaş kayıtları ayrıca şu ayrıntıları ortaya çıkarıyor:

• Gizli özel kuvvetlerin Taliban liderlerini yakalamak ya da yargılamadan öldürmek için nasıl takip ettiğini,

• Taliban'ın ölümcül yerden havaya füzeleri nasıl sağladığına dair kanıtların ABD tarafından gizlendiğini,

• Koalisyon güçlerinin Taliban hedeflerini vurmak için Nevada’daki bir üsten yönetilen uzaktan kumandalı ölümcül Reaper araçlarını kullanmayı gün geçtikçe nasıl arttırdığını,

• Taliban'ın yol kenarı bombalarıyla yol açtığı ölümlerin nasıl arttığını, ki bugüne kadar 2000 sivil hayatını bu şekilde kaybetmiştir.

Beyaz Saray yaptığı açıklamada, kayıtlarla çizilen kaotik resmin Obama öncesinin "yetersiz kaynak kullanımı"ndan kaynaklandığını belirterek, "Belgelerdeki zaman aralığının Ocak 2004-Aralık 2009 olduğuna dikkat edilmelidir" dedi.

Beyaz Saray ayrıca Wikileaks’in bu belgeleri yayınlamasını da eleştirdi: "ABD ve ortaklarının yaşamlarını riske atacak ve ulusal güvenliğimizi tehdit edecek gizli bilgilerin kişiler veya örgütler tarafından açıklanmasını şiddetle kınıyoruz. Wikileaks bu belgeler hakkında ABD hükümetiyle irtibata geçmek için hiçbir çaba göstermemiştir, bu belgeler Amerikalıların ve bizimle işbirliği içerisinde olan yerel halkın yaşamlarını tehlikeye sokabilir."

Kayıtlar, bazı üzücü kısa hikayelere de yer vererek, koalisyon güçlerinin kesinleştirdiği sivil ölü sayısını ortaya koyuyor: Askeri dilde "beyaz üstünde mavi". Kayıt bu nitelikte 144 olayı açığa çıkarıyor.

Kayıpların bazıları Afgan hükümetinin protestolarına da neden olan tartışmalı hava saldırılarından kaynaklanıyor, ancak daha önce bilinmeyen büyük bir kısmı, askerlerin "intihar bombacılarına karşı kendilerini korumak için" silahsız sürücü veya motorsikletlilere ateş açmasından kaynaklanıyor.

En az 195 sivilin öldürüldüğü ve toplam 174'ünün yaralandığı kabul edilirken, bu rakamlar askerler tarafından günlük raporlardan tartışmalı olayların atlanması ve askeri istihbarat analistlerinin daha sonra bazen hatalı olarak bildirdiklerinin toplamını gösteriyor.

Kayıtlarda sivillerin ölümüne neden olan kanlı hatalar içerisinde Fransız askerlerin 2008'de çocuk dolu bir otobüse saldırması da yer alıyor, bu saldırıda 8 kişi yaralanıyor. Benzer şekilde bir ABD devriyesi bir otobüsü makinalı tüfekle tarayarak 15 yolcunun ölümüne ve yaralanmasına neden oluyor. 2007'de Polonyalı askerler bir köy düğününe intikam amaçlı bir havan saldırısı düzenliyor, içlerinde hamile bir kadının da olduğu sivilleri katlediyorlar.

İngiliz birliklerinin de sivillere karşı şüpheli saldırıları var. ABD ordusunun iç yazışmalarında, Kabil'de Ekim-Kasım 2007 tarihleri arasında neredeyse 1 ay içinde gerçekleşmiş 4 farklı, olağandışı İngiliz saldırısına yer verilmiş, bu saldırılar bir Afgan generalin oğlunun ölümüne de neden oluyor. Saldırıların biri için, "Soruşturma İngilizler tarafından kontrol ediliyor. Bütün hikayeyi elde edemedik" şeklinde bir not bile düşülmüş.

Benzer saldırıların kraliyet deniz komandolarının eseri olan ikinci bir kümesi, kayıtlara göre Helmand ilinde 2008'in sonundaki 6 aylık bir periyotta gerçekleşiyor. Bu iddialar Savunma Bakanlığı’na Guardian tarafından sorulduğunda yanıt olarak: "Bu kısa zaman içerisinde bu iddiaları doğrulayamadık ve ayrıca iddia edilen eylemlerle ilgili, doğrulama olmadan yorum yapmak uygun olmaz" denildi.

Afganistan'daki sivil kayıp olaylarını İnsan Hakları İzleme Örgütü adına izleyen Rachel Reid: "Bu dosyalar ABD ve NATO kuvvetlerinin sürekli eğilimini ortaya çıkarmıştır: Sivil kayıpların gizlenmesi. Siviller öldürüldüğünde şeffaf soruşturmaları emreden sayısız taktik talimata rağmen, geçmiş aylarda benim incelediğim bazı olaylarda bile bu gerçekleşmedi. Sorumluluk sadece yakalandığınızda duyacağınız bir şey değildir, ABD ve NATO’nun Afganistan'da zarar verdikleri veya öldürdükleri her bir sivil için duymaları gereken bir şeydir."

Raporların çoğu Guardian tarafından çevrimiçi yayınlanıyor ve modern savaşın çıplak, gerçek yüzünü sunuyor. Çoğu materyal "gizli" olarak sınıflandırılmış olsa da, artık askeri açıdan hassas değil. Çok az bir bilgi, yerel muhbirleri tehlikeye atabilir veya gizli askeri bilgileri ortaya çıkarabilir gerekçesiyle, yayınlanmaktan imtina edilmiştir. Wikileaks’in kurucusu Julian Assange, nasıl elde ettiğine dair bilgi vermediği materyalleri sunucularına "sansürsüz" olarak koymadan önce redakte edeceğini söyledi.

Wikileaks bu yılın Nisan ayında ABD Apache helikopterlerinin Bağdat sokaklarında iki Reuters kameramanını öldürdüğü gizli bir görüntüyü yayınlamıştı, bu olay uluslararası kamuoyunun da ilgisini çekmişti. 22 yaşındaki istihbarat analisti Bradley Manning Irak'taki bu görüntüyü sızdırmakla suçlanarak yakalandı, ancak son kayıtları sızdırmadığı biliniyor. Pentagon'un suç soruşturma departmanı sızıntıların izini takip etmeye çalışıyor, bu nedenle Assange'den olumsuz yanıt aldığı bir yardım isteminde bulundu, Assange onlara yardım etmek için ABD dışında buluşmak istiyor.

Assange, Guardian'ın talebi üzerine verileri incelememize izin vermiştir. Bunun için herhangi bir ücret ödenmesi söz konusu olmamıştır ve Guardian'ın makalelerinin hazırlanmasında Wikileaks'ın herhangi bir rolü yoktur.

25 Temmuz 2010 Pazar, Nick Davies ve Leigh David

Kaynak: guardian.co.uk, http://www.guardian.co.uk/world/2010/jul/25/afghanistan-war-logs-military-leaks