6-7 Eylül 1955 Olayları ve Bir Antakyalı’nın Gördükleri/ Arif Okay

Yazıcı-dostu sürümArkadaşa gönderPDF

6-7 EYLÜL 1955 OLAYLARI

VE BİR ANTAKYALI’NIN GÖRDÜKLERİ

 

5 Eylül 1955 tarihinde hazırlanan bir tertiple 6-7 Eylül günleri İstanbul ve İzmir’de azınlıklara karşı büyük bir saldırı yapıldı. 6 Eylül 1955 günü radyodan Atatürk’ün doğduğu eve el bombası atıldığı haberi verildi. Hemen arkasından olaylar organize bir biçimde başladı. Hürriyet, Yeni Sabah, Cumhuriyet ve özellikle İstanbul Ekspres Gazetesi müthiş bir kışkırtma kampanyası açtılar. Olayların yönlendirilmesinde en büyük rolü Kıbrıs Türktür Cemiyeti oynadı. Daha 1954 yılında DP desteğiyle kurulan bu cemiyetin İstanbul’da 1955 yılında 3 şubesi varken olayların hemen öncesinde 10 şubesi daha açıldı. Kurulduğu sırada hükümet 350.000 T.L. daha sonra 200.000 T.L. yardımda bulundu.

Hükümetin ve DP’nin de desteklediği vahşet iki gün sürdü. Yüzlerce teçhizatlı askerin gözü önünde kamyonlara yüklenmiş güruhlar kazma, balta, kesici aletler ve hatta kaynak makinaları ile donanımlı olarak saldırıya geçtiler. Irkçı tutumları ile bilinen İstanbul Yüksek Okullar Talebe Birliği, Şoförler Cemiyeti, bazı sendikalar, Türkiye Milli Talebe Federasyonu, MTTB, TMGT ve DP ilçe teşkilatları çok organize biçimde çeşitli semtlerde topladıkları kalabalıkları saldırılarda yönlendirdiler. Kıbrıs Türktür Cemiyetinin Genel Sekreteri Kamil Önal Antakyalı bir gazeteciydi. 20.000 döviz hazırlatmış ve olayları yönetmişti. Aynı gün 2. baskısı hem de 290.000 adet basılarak dağıtılan İstanbul Ekspres Gazetesine şu demeci vererek niyetini açıklamıştı: “Mukaddesata el uzatanlara bunu çok pahalıya ödeteceğiz, ödeteceğimizi alenen söylemekte bir mahzur görmüyoruz.” Menderes aynı gün KTC başkanı Hikmet Bil ile makam arabasında görüştü (1).

Irkçı ve yobazların bu saldırıları sonunda 1000den fazla ev, 4000 dükkan, 27 eczane, 21 fabrika, 26 okul, 21 lokanta, 5 spor kulübü, 2 mezarlık tahrip ve yağma edildi. Olaylarda 15 Rum ve Ermeni vatandaşımız katledildi. 200den fazla Rum ve Ermeni kadına tecavüz edildi.

Yağmacıların bir bölümü Haydarpaşa’da mallarla yakalandılar. Bunların Sivas, Trabzon, Erzincan, Kastamonu gibi uzak kentlerden gelmiş olması bir hazırlığın kanıtıydı.

Hükümet olayları hafifletme ve geçiştirme çabalarını denediyse de dış ülkelerden gelen tepkiler ve parti içinde muhalif sesler üzerine bir soruşturma açmak zorunda kaldı. Rum asıllı DP milletvekilleri sert eleştirilerde bulundular, istifalar ve ihraçlar oldu (2).

Sıkıyönetim Komutanlığı İstanbul’da 5014 sanığı gözaltına aldı. 228’i suçlu bulundu. Gözaltına alınanlar arasında KTC Genel Sekreteri Antakyalı gazeteci Kamil Önal da vardı. KTC kapatıldı. “Olayların bir milli halk ayaklanması olduğunu” söyleyen İçişleri Bakanı Namık Gedik istifa etti. İstanbul ve İzmir valileri, emniyet müdürleri ve bazı kaymakamlar görevden alındı.

Adana Menderes hükümeti olayları sol kesimin üzerine atmaya çalıştı. Sosyalist kimlikleri ile bilinen Aziz Nesin, Nihat Sargın, Asım Bezirci, Hasan İzzettin Dinamo, Hulusi Dosdoğru gözaltına alındılar ve içeride epeyce tutuldular.

Atatürk’ün evine bomba atılması ile ilgili en ciddi soruşturmayı Yunan mahkemeleri yaptılar. Olayla ilgili olarak Konsolosluk görevlisi Hasan Uçar ve Selanik’te okuyan MAH üyesi olduğu ortaya çıkan Oktay Engin tutuklandı. 9 ay sonra tutuksuz yargılanmak üzere tahliye olan Engin Türkiye’ye kaçtı. Hiçbir sorgudan geçmeyen Engin İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi ikinci sınıfından devam ettirildi. Devletin birçok kademelerinde önemli emniyet görevlerinde bulunduruldu. Adeta taltif edilen Engin 1991-92 yıllarında Nevşehir valiliği bile yaptı.

Olayların düzenleyicisi olarak Örfi İdare tarafından tutuklanan KTC yöneticileri (ellerindeki gizli bilgilerden çekinildiği gerekçesiyle olsa gerek) beraat ettiler.

 

ANTAKYALI MEHMET TEVFİK ERGÜN’ÜN TANIKLIĞI

 

1922 Antakya doğumlu Mehmet Tevfik Ergün’ü kısaca tanıtmak istiyorum. Antakya’nın ünlü simalarından Zembilli Tevfik Hoca’nın oğlu. Antakya’da ilkokulu bitirdikten sonra kunduracılık yapmaya başlayan Mehmet Ergün bir ara Samandağ’da nüfus dairesinde çalıştı. Hatay’ın 1939 yılında ilhakı ile birlikte İstanbul’a yerleşti. 29 Ağustos 2010 tarihinde İstanbul’da vefat etti. Abisi Deli Ziya Fransızlar döneminde jandarma olarak görev yapmıştır. Ben Ergün’den Hatay olayları hakkında çok değerli bilgiler topladım. Belleği çok güçlü olan Ergün’ün İstanbul’daki evinde 6-7 Eylül olaylarının yıldönümünde radyoda geçen bir konuşmayı dinlerken bana olaylarda gördüklerini ve yaşadıklarını anlattı.

6-7 Eylül sırasında bugün de kunduracıların merkezi olan Gedikpaşa’da çalışıyormuş. Şimdi olayları onun anlatımıyla dinleyelim:

 

Gedikpaşa’dan biri geldi. Dedi ki <<Beyoğlu’nda Tramvayların üzerleri kumaşlarla dolu, her yer karmakarışık.>>

Çalıştığım yere, Çarşıkapı’ya geri döndüm. Giderken önce Taksim’e uğradım. Aksaray’dan kamyonlarla adamlar gelmişti. Bazı yabancılar da vardı. Türkçe, Kürtçe konuşanlar vardı. Bağırıyor, çağırıyor, bir şeyler söylüyor, dükkanları talan ediyorlardı. Her şeyler yerlere atılmıştı. Beyoğlu boyunca alayı Rum ve Ermenilerin vitrinleri kırılmış, içindeki her şey caddeye atılmıştı. Yüksekkaldırım’dan Karaköy’e indim. Hep aynı manzaralar. Köprüyü geçip Sirkeci’ye vardım. İşkembecideki çorba kazanları devrilmişti. Şapkalar yerlerde dolaşıyordu. Arkadaşım İsmet başıma bir fötr şapka koydu. Halbuki annem beni uyarmıştı; ‘kimsenin malını alma’ diye. Oradan Beyazıt’a geldik. Vitrinler boşalmış kumaşlar, şapkalar, kürkler dışarı atılmıştı.

Gece 11’den sonra örfi idare edilmiş yollarda tanklar dolaşıyordu. Hadise zaten akşamüzeri olmuştu.

Ben Bozdoğan Kemerinde oturuyordum. Eve geldim. Baktım ki bir bağrışma, telaş… Evde komşu kadınlar... Meğerki <<Hıristiyanlar Müslümanları kesecek>> diye bir dedikodu çıkarılmış, benim hanım da ani bir kanama geçirmiş. Bütün çabalara rağmen kan durmuyor.

Bir taksi tutup doktor aramaya gitmek istedim. Taksici “izinsiz gidemem” dedi. Karakola gidip halimi anlattım. Doktor Bodrikyan vardı, Ermeniydi. Onu Azak sinemasının (Çarşıkapı’da) yanındaki evinden aldım. Doktor reçete yazdı. Babiali’de açık bir eczane buldum. Gece saat 3’e kadar her yarım saatte bir iğne verdik. Ancak kanama durdu. Doktoru korktuğu için mecburen evine götürdüm.

Ertesi gün işe gidince, şapkayı başıma takıveren arkadaşıma kızdım ve şapkayı yere çaldım.

-Bu şapka yüzünden başıma ne belalar geldi!

 

Ertesi gün ve sonraki birkaç gün içinde bu işe karışan, yapan ve çalan ne kadar adam varsa topladılar. İstanbul cezaevleri dolunca, Adapazarı ve İzmit cezaevlerine sevk ettiler.”

 

NACİ ORMANLAR’IN TANIKLIĞIYLA

6-7 EYLÜL OLAYLARI

 

Olaylarla ilgili en komik çarpıtma bu ‘işi komünistlerin yaptığı’ açıklamalarıdır. Basın da bu konuyu ele almış, solcuları suçlayan yayınlar yapmıştır. Sosyalist gençler ve aydınlar gözaltına alınmış. İstanbul Sıkıyönetim Komutanı Nurettin Aknoz sert sözlerle solcuları tehdit etmiştir.

Naci Ormanlar Antakyalı Saadet Özkan’ın eşidir. Öğrenciliği ve sonraki yaşamında sosyalist görüşleri olan Ormanlar 6-7 Eylül Olayları ile ilgili yaşadıklarını Gayrettepe’deki evinde 2 Mayıs 2008 günü anlattı:

 

1955 yılında İstanbul’da eylül ayında bazı olaylar, bazı saldırılar oldu. Duymuşsundur 6-7 Eylül olayları. Menderes’in başbakanlığı döneminde Atina’da güya Atatürk’ün evine bomba atılmış. Bunun üzerine İstiklal Caddesinde Rumların ve Ermenilerin dükkanlarına saldırıldı. Ben o zamanlar gençtim. İstiklal Caddesine bir uğramıştım. Tam biraz yürümüştüm ki o “güruh” bağıra çağıra geldi. Bütün dükkanların camlarını kırdılar, çerçeveler parçalandı, eşyalar sokağa atıldı. Sahipleri dövüldü. Bazı şeyler yağmalandı. Polis hemen orada duruyor, seyrediyordu. Çok polis vardı. Hiçbir şekilde müdahale etmedi.

Ertesi gün yine aynı olaylar oldu. Öyle enteresan bir durum oldu ki <<solcular yaptı>> dediler. Başladılar solcuları toplamaya. Sıkıyönetim komutanı -hafifleterek söylüyorum- <<İstanbul’u yaktıran o heriflerdir. Hepsine müstahak oldukları cezayı verdireceğim. O solcuların hepsini zındanlarda çürüteceğim>> gibilerinden tehditler savurunca doğrusu ben de çekindim. O zamanlar Suavi (Barutçu) ile arkadaşız. Abidin Özkan askerde. Saadet (Özkan) ile tanışıyoruz. Evli değiliz. Neyse önce büyükler tutuklandı. İşte Aziz Nesin, Hasan İzzettin Dinamo falan. Daha bize sıra var. Ben de İstanbul’dan gideyim dedim. Artık her yere adımız gelmiş. Bindik bir trene Adana’ya gittim. Orada bir arkadaşımın bağı vardı. Orda beni kimse bulamaz. Uzaklaştık. Saadet Antakya’da öğretmenlik yapıyordu. 6-7 ay Adana, Dörtyol ve Antakya’da kaldım. TİP’ten Hukuk Fakültesinden arkadaşım Dörtyol’da askerdi. Saadet ile Şubat 1956 da evlendik. Antakya Belediyesinde nikahımız kıyıldı. Nikaha şahidimiz Latif Günal’dı.

Daha sonraları ortalık duruldu. İşi solcuların yapmadığı ortaya çıktı. Birçok arkadaşımızı saldılar. Ben de İstanbul’a döndüm. Ortalık duruldu ama yine de aranıyordum. Henüz arama kararı kalkmamış. Bir cam atelyemiz vardı, oraya gittim. Hemen polis beni ensemden yakaladı. <<Gel bakalım buraya, biz de seni arıyorduk>> dedi. Sıkıyönetim kalkmıştı ama mahkeme dosyaları duruyordu. Beni askeri hakimin karşısına çıkardılar. Bir yüzbaşı bakıyordu. <<Bu kadar zaman neredeydin?>> diye sordu. Ben de tedbirli gelmiştim. Evlilik cüzdanımı özellikle iki tane çıkarmıştım. <<Evlendim>> dedim. <<Antakya’da idim. Benim bir şeyden haberim yoktu>> dedim. Gerçekten o zamanlar haberleşme şimdiki gibi değil. <<Buyurun evlilik cüzdanım, delil olarak koyarsınız>> dedim. Aldı baktı. Sonra <<Yani bunun böyle olmadığını ben biliyorum, ben de yuttum say. Haydi serbestsin>> dedi ve salıverildim.”

 

Olaylarla ilgili dava uzun yıllar sürüncemede kaldı. 27 Mayıs 1960 İhtilalinden sonra mahkemesi yapılan olayda pek az sanık ceza aldı. Menderes dahil hükümet üyeleri hüküm giydiler. Ancak perde arkasında işin tertipçileri araştırılmadı. Mahkemenin tek işe yarar sonucu Atatürk’ün evine bomba atan kişinin bir Türk olduğunun ortaya çıkmasıdır.

Olayların asıl sonucu yüzyıllardan beri İstanbul’da yaşayan yüz bin kadar Rum ve Ermeni’nin çeşitli ülkelere göç etmesidir. Böylece sermaye el değişimi gerçekleştirilmiş oldu. Rum ve Ermeni malları el değiştirdi.

Bu konuda en çarpıcı açıklamayı Seferberlik Tetkik Kurulu komutanlarından emekli orgeneral Sabri Yirmibeşoğlu gazeteci Fatih Güllapoğlu’na bir röportaj sırasında yaptı:

6-7 Eylül de Özel Harp işidir ve muhteşem bir örgütlenmeydi. Amacına da ulaştı”

 

İşte olayların gerçek yüzü bu tümcede gizli.

 

ARİF OKAY

 

 

1) Kıbrıs Türktür Cemiyetinin 2. Başkanı Yeni Sabah Gazetesi muhabiri Orhan Birgit idi.

2) Ne ilginçtir ki aynı azınlık milletvekilleri yine Demokrat Parti içinde yer aldılar ve gayrımüslimler 1957 yılında büyük çoğunlukla Demokrat Partiye oy verdiler.

 

Kaynaklar:

 

Vikipedi ilgili yazıları

6-7 Eylül 1955 Yassıada 6/7 Eylül davası Dezinformatsiya, Mehmet Akif Demirer, Bağlam Yayınları

5-7 Eylül Olayları, Hulusi Dosdoğru, Bağlam Yayınları

Hatırlıyorum Türkiye’de Gayrı Müslim Hayatlar, Yahya Koçoğlu, Metis Yayınları

Fahri Çoker Arşivi, 6-7 Eylül Olayları, Fotoğraflar, Belgeler, Tarih Vakfı Yurt Yayınları

Azınlık Gençleri anlatıyor, Yahya Koçoğlu, Metie yayınları

6-7 Eylül Olayları, Dilek Güven, İletişim Yayınları

Atayolu Gazetesi, Antakya

 

 



ivme_yazi | about seo